W gminie Imielno zlokalizowanych jest 31 zabytkowych zespołów urbanistycznych, domów i zagród.
Badania archeologiczne prowadzone w 1968 r. wykazały, że na wschód od wsi Stawy, pośrodku rozlewisk na wyspie między dwoma odnogami Nidy, istnieje kilka pierścieni fos o szerokości 8-10 m oraz ślady dwóch wałów. Są to pozostałości grodu z 1. poł. XI w., który istniał do połowy XII w. Powstał na miejscu starszej osady zamieszkałej w IX-X w. Odkryto ślady obróbki kości, wytopu żelaza, dobrze rozwiniętej budowli i myślistwa.


Kościół św. Mikołaja w Imielnie
Niewątpliwie najcenniejszym zabytkiem jest kościół pod wezwaniem św. Mikołaja w Imielnie. Kościół zbudowano w XIII w., murowany, był przebudowywany w XV i XVII w., restaurowany w 1913 r. i w latach 1952-1954, wnętrze malowane w 1988 r. Kościół jest romański z elementami gotyckimi i barokowymi. Korpus trójnawowy, prezbiterium prostokątne, przy nawach bocznych od północy i południa dwie kaplice, zapewne z XVII w. Ołtarz główny barokowy z 1. poł. XVIII w., dwa ołtarze boczne w kaplicach, późnobarokowe. Liczne epitafia z XVI-XIX w., m.in. Mikołaja Mokrskiego (zm. 1591) w formie marmurowej tablicy w piaskowcowym, późnorenesansowym obramieniu trzymającymi herb Jelita. Warto także zwrócić uwagę na wmurowaną w ścianę południowej kaplicy gotycką (XV w.), kamienną płaskorzeźbę przedstawiającą Chrystusa w studni.


Kościół św. Piotra i Pawła w Mierzwinie
Drugim ważnym zabytkiem sakralnym jest kościół św. Piotra i Pawła w Mierzwinie. Pierwotny kościół parafialny wzniesiono w Grudzynach, najstarsza wzmianka źródłowa o jego istnieniu pochodzi z 1326 r. Obecny kościół św. Piotra i Pawła wzniesiony został w końcu XVI w. z fundacji Jerzego Niemsty Kuli. Kościół jest murowany, późnogotycki, był konsekrowany przed 1595 r. Nawa dwuprzęsłowa, przy niej kwadratowa kaplica z 1612 r., od południa przybudówka z zakrystią z 1888 r. Ołtarz główny późnobarokowy, dwa ołtarze boczne rokokowe, w kaplicy ołtarz barokowy. Epitafia z XVII-XVIII w., m.in. Piotra Oraczewskiego (pisarza ziemi krakowskiej, zm. 1610) i Stanisława Oraczewskiego (podczaszego krakowskiego, zm. 1648).


Zespoły podworskie w Motkowicach i Stawach
W Motkowicach znajdują się pozostałości zespołu dworskiego Lanckorońskich z 1777 r., spalonego w 1945 r. Składają się na nie rządówka, czworak, brama, park z końca XVIII w. przekształcony w 2. poł. XIX w. (obecnie jego resztki stanowią park przy szkole), a z zespołu folwarcznego spichlerz ze stodołą i ruina plewnika, dwa inne spichlerze, gorzelnia, trzy domy oraz kuźnia.
W Stawach zachowały się zespół dworski z 2. poł. XIX w. (odbudowany w dawnej formie w latach 1990-1993) oraz pozostałości parku. Powierzchnia parku wynosi ok. 2 ha. W drzewostanie występują przede wszystkim lipy, wierzby, grochodrzewy, olsze, topole, kasztanowce. W Stawach znajdują się dwa pomniki przyrody ożywionej: wierzba biała licząca ok. 100 lat i lipa drobnolistna, mająca ok. 200 lat.