Gmina Sędziszów, o powierzchni 145 km kw., leży w południowo-zachodniej części powiatu jędrzejowskiego. W skład gminy wchodzą miejscowości: Aleksandrów, Białowieża, Boleścice, Borszowice, Bugaj, Krzelów-Czekaj, Czepiec, Gniewięcin, Grązów, Jeżów, Klimontów, Klimontówek, Krzcięcice, Łowinia, Marianów, Mierzyn, Mstyczów, Pawłowice, Piła, Piołunka, Podsadek, Przełaj, Przełaj Czepiecki, Słaboszowice, Sosnowiec, Swaryszów, Szałas, Tarnawa, Wojciechowice, Zagaje i Zielonki oraz Osiedla: Sady, Na Skarpie i Rynek.
Siedziba rodu Jastrzębców
Sędziszów to jedna ze starszych miejscowości naszego województwa. Już we wczesnym średniowieczu było to grodzisko rycerskiego rodu, pieczętującego się herbem Jastrzębiec. Z dokumentów wiadomo, że w 1376 r. właścicielem Sędziszowa był Stanczko de Sędziszów. W XV w. istniał tutaj kościół drewniany pod wezwaniem św. Piotra i Pawła. Dziedzicem wsi był wówczas Paweł Koszczan herbu Jastrzębiec.
Na przestrzeni wieków Sędziszów był własnością rodzin: Rożnów herbu Gryf, Rylskich herbu Ostoja, Lanckorońskich. Następnie wieś kupili Nieczujowie-Dembińscy, spośród których największą rolę odegrała Urszula z Morstinów Dembińska, zwana starościną wolbromską, biorąca czynny udział w życiu publicznym kraju. W 1771 r. ufundowała ona nawę nowego, murowanego kościoła św. Piotra i Pawła.
Ogromne znaczenie dla Sędziszowa miało otwarcie w 1885 r. kolei dąbrowsko-dęblińskiej; stacja kolejowa oddziaływała na kulturę i gospodarkę Sędziszowa, spowodowała napływ ludności zainteresowanej pracą w kolejnictwie. W czasie II wojny światowej działał tu konspiracyjny Związek Kolejarzy, który organizował przerzuty prasy, broni i ludzi dla różnych organizacji. Nie ominął sędziszowskiej ziemi tragiczny los pacyfikacji. 17 sierpnia 1944 r. hitlerowcy zamordowali 38 mężczyzn ze wsi Swaryszów. Upamiętnia to cmentarz i kaplica wzniesiona w tej wsi.
Po wojnie Sędziszów zaczął się rozwijać: w latach 70-tych powstała Sędziszowska Fabryka Kotłów „Sefako”. W 1990 r. otrzymał prawa miejskie.
Walory przyrodnicze
Jedyną rzeką (oprócz drobnych bezimiennych potoków) występującą w gminie jest Mierzawa, która swój początek bierze w Wierzbicy. Dolina Mierzawy stanowi oś gminy, wzdłuż której rozwija się osadnictwo i biegną główne drogi. W dolinie rzeki, w Krzelowie, znajdują się stawy hodowlane, które mają miejscowe znaczenie gospodarcze.
Bardzo istotnym elementem środowiska przyrodniczego gminy Sędziszów są lasy. Gmina należy do obszarów o niskiej lesistości – lasy zajmują 14,6 proc. powierzchni gminy. W drzewostanie dominuje sosna z domieszką dębu, jodły i brzozy, a także grabu i buka. Największy i najbardziej zwarty kompleks leśny rozciąga się w zachodniej części gminy.
Zachodnia część gminy Sędziszów znajduje się w granicach Miechowsko-Działdoszyckiego Obszaru Chronionego Krajobrazu, wchodzącego w skład systemu obszarów chronionych województwa świętokrzyskiego. Funkcjonowanie systemu obszarów chronionych mają zapewnić łączące te obszary korytarze ekologiczne. Na terenie gminy Sędziszów znajduje się jeden, bardzo ważny korytarz ekologiczny, związany z doliną rzeki Mierzawy. Na terenie gminy nie utworzono do tej pory żadnego rezerwatu, ani pomnika przyrody. Istnieją tutaj jednak miejsca o wysokich walorach przyrodniczych, które warto byłoby otoczyć szczególną ochroną. Do takich miejsc należą źródła, zlokalizowane w rejonie: Łowini (dwa źródła), Mstyczowa, Gniewięcina i Krzelowa. Bardzo interesującym miejscem jest także nieczynny kamieniołom w Klimontówku z licznymi skamielinami flory kopalnej, stanowiskiem dziewięćsiłu bezłodygowego (rośliny chronionej) oraz gniazdami drapieżnych ptaków.
Pod względem walorów krajobrazowych najbardziej atrakcyjne są okolice Mstyczowa, Białowieży i Krzelowa. Meandry rzeki Mierzawy wśród łąk o bogatej florze oraz zadrzewień nadwodnych stanowią o wysokich walorach tych terenów. Już w chwili obecnej w tym rejonie pojawiają się domki letniskowe, budowane przede wszystkim przez mieszkańców Śląska. W przyszłości w oparciu o te naturalne warunki możliwy jest rozwój gospodarstw agroturystycznych.
Rolnictwo i przemysł
Gmina Sędziszów ma charakter rolniczy, ale istnieje kilka zakładów przemysłowych, w których ludność znajduje zatrudnienie. Poza dużymi zakładami pracy w gminie Sędziszów istnieje sektor prywatny w postaci m.in. zakładów obsługi samochodów, hurtowni, sklepów i punktów handlowych, który świadczy o przedsiębiorczości i aktywności zawodowej mieszkańców.
W gminie Sędziszów użytki rolne stanowią ponad 77 proc. powierzchni ogólnej. Przeważająca ich część znajduje się we władaniu gospodarstw indywidualnych. Cechą charakterystyczną rolnictwa w gminie Sędziszów jest duża liczba działek o powierzchni do 1 ha. W strukturze zasiewów dominują zboża: pszenica, jęczmień, żyto. Uprawia się także ziemniaki oraz niewielką ilość roślin strączkowych, jadalnych i pastewnych.
W produkcji zwierzęcej dominuje chów bydła i trzody chlewnej. Chów drobiu to przede wszystkim kury i kaczki, utrzymywane w większości gospodarstw w sposób tradycyjny. Na terenie gminy nie obserwuje się większego zainteresowania produkcją fermową drobiu. Ważne znaczenie dla części gospodarstw ma chów koni, których przeważająca część wykorzystywana jest jako siła pociągowa.
